• Home
  • News
  • H ελευθερία της έκφρασης του Τύπου ως “δημόσιου φύλακα”.

H ελευθερία της έκφρασης του Τύπου ως “δημόσιου φύλακα”.

  Του Ανδρέα Αναγνωστάκη, Ποινικολόγου

Δημοσιεύτηκε στην FM Voice, στις 28/2/2019

   Ο ρόλος του Τύπου, σε  μία δημοκρατική κοινωνία, είναι ρόλος  “Δημόσιου Φύλακα”.

Ελέγχει την Εξουσία, προστατεύοντας το δημόσιο συμφέρον.  Χωρίς τον έλεγχό του  η Εξουσία,  θα ήταν αδιαφανής και ασύδοτη.

Σήμερα ο Τύπος δέχεται,  ισχυρούς περιορισμούς. Από Μεγάλα Συμφέροντα. Και από την Εξουσία.     

Εχει γίνει κυριολεκτικά “Μόδα”, κάθε ένας Εκπρόσωπος και παρατρεχάμενος αυτών, που ελέγχεται από τον Τύπο, ν’ απειλεί, μεταξύ των άλλων και με τα Δικαστήρια.  Υποβάλλει μηνύσεις, ζητά να επιβληθούν φυλακίσεις, κατά των Δημοσιογράφων και Εκπροσώπων των μέσων Ενημέρωσης.  Καταθέτει Αγωγές στα Πολιτικά δικαστήρια αξιώνοντας τεράστια ποσά, για την “προσβολή της τιμής, της υπόληψης και της προσωπικότητάς του”.

Τα Δικαστήρια, δέχονται ένα μεγάλο φόρτο, τέτοιων υποθέσεων. Και καλούνται να λύσουν ζητήματα περί τον Τύπο, χωρίς ειδίκευση σ’ αυτά.  Σαν αποτέλεσμα, πολλές φορές οι Αποφάσεις, είναι εσφαλμένες.

Τα ζητήματα του Τύπου που έρχονται στα Δικαστήρια, χρειάζονται ιδιαίτερη εντριβή και ενασχόληση.   

Ενεκα της μεγάλης σημασίας τους και των σοβαρών συνεπειών που έχουν τα λάθη των Δικαστικών Αποφάσεων στην ελευθερία της έκφρασης, στην ανάγκη πληροφόρησης του κοινού και στην επαναφορά των Φορέων της Εξουσίας, στον Καταστατικό τους ρόλο.

Υπάρχουν Κανόνες περί Τύπου, εγχώριοι και Ευρωπαϊκοί οι οποίοι εφ’ όσον τηρούνται, ο Τύπος θα διατηρήσει την ισχύ του και θα εκπληρώνει,  την μεγάλη αποστολή του.

Κατ’ αρχήν, η ευθύνη του Δημοσιογράφου και των εκπροσώπων του εντύπου και γενικώτερα των Μέσων μαζικής Ενημέρωσης, δεν συμπίπτει, με την ευθύνη του φυσικού προσώπου, που εξαπολύει στον άλλο ιδιώτη λόγια υβριστικού και δυσφημιστικού χαρακτήρα.

Η ευθύνη του Τύπου, είναι πρωτίστως η συλλογή των πληροφοριών, η κριτική της Εξουσίας, η ενημέρωση του Κοινού και η συμβολή του, στην πρόληψη και επανόρθωση της ηθικής και υλικής ζημιάς του Δημοσίου Συμφέροντος.

Σ’ αυτήν την προσπάθεια, έχει πολλές και μεγάλες δυσκολίες. Διότι, οι πηγές των πληροφοριών δεν βρίσκονται εύκολα.  Αλλά και αν βρεθούν τις περισσότερες φορές, είναι ύποπτες άλλως, ανεπαρκείς.

Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχουν “συμβόλαια” για την ορθότητα και ακρίβειά τους.

Γι’ αυτό, στις περιπτώσεις αυτές, οι δημοσιογράφοι δεν παραβιάζουν τα καθήκοντά τους ακόμη και στην Πληροφόρηση, με υποψίες. Αρκεί αυτές, να μην μεγενθύνονται,  στα ακραία όριά τους.

Με αυτά τα δεδομένα, στα θέματα ιδιαίτερης Κοινωνικής και Πολιτικής σημασίας, που συνδέονται με την χρηστή Διοίκηση και την Διαφάνεια, η έρευνα περί την ευθύνη του δημοσιογράφου, για εξύβριση και συκοφαντική δυσφήμιση, πρέπει να εντοπίζεται και να περιορίζεται στην διαπίστωση κακόβουλης διάθεσης του Δημοσιογράφου και του Εντύπου, να προσβάλλει προσωπικά την τιμή και την υπόληψη, του κάθε Μηνυτή.   Και στον ειδικό σκοπό του, για καταφρόνηση και διαπόμπευση του προσώπου του, ως ιδιώτη  ατομικά, οικογενειακά και κοινωνικά.

Όταν ο εκάστοτε, κρίνεται και ελέγχεται σκληρά, ως Φορέας της ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ, ο Δημοσιογράφος, είναι μέσα στα πλαίσια του δημοσιογραφικού του καθήκοντος και εντός δικαιολογημένου ενδιαφέροντος, με το οποίο τον έχει θωρακίσει,  το Σύνταγμα και ο Νόμος.

Από την άλλη πλευρά, κάθε κύριος ή κυρία, που αποφασίζουν ν’ αναλάβουν δημόσιες Θέσεις και Αξιώματα, πρέπει να γνωρίζουν και ν’ αποδέχονται, πως κάθε πράξη και παράλειψή τους, είναι εκτεθειμένη στον δριμύ δημοσιογραφικό έλεγχο.   Και στην δημόσια, απεριόριστη δημοσιογραφική κριτική. Και σε χαρακτηρισμούς, απεριορίστως.

Οι χαρακτηρισμοί, οι τίτλοι και οι απεικονίσεις των δημοσιευμάτων,  δεν επιδέχονται, ποινική κατηγορία.

Διότι αποτελούν κρίσεις, επί του δημοσιεύματος που ακολουθεί.  Και συνιστούν την προσωπική έκφραση του δημοσιογράφου επ’ αυτού.

Επί του ζητήματος τούτου, έχω ενδεικτικά να  παραθέσω, την ακόλουθη περίπτωση:

Τα Εθνικά Δικαστήρια της Ρωσίας, καταδίκασαν για συκοφαντική δυσφήμιση, Ρωσική Εφημερίδα, γιατί, σε δημοσίευμα, παρομοίαζε τοπικό άρχοντα, με ένα είδος μικρού πιθήκου και τον απεικόνιζε, ως “Οσάμα Μπιν Λάντεν” σε μία φωτογραφία, (Σκίτσο), με ένα Μουσουλμανικό τουρμπάνι και γενειάδα. Η αιτιολογία ήταν, πως η δημοσίευση αυτή, είχε καταστρέψει την τιμή και την φήμη του ΑΡΧΟΝΤΑ.  

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο οποίο έφτασε η υπόθεση, με Προσφυγή της Εφημερίδας, έκρινε και αποφάνθηκε, πως η Απόφαση των Ρωσικών Δικαστηρίων με την καταδίκη που επέβαλαν,  παραβίασαν την ελευθερία της έκφρασης του Τύπου.    Και επιδίκασαν αποζημίωση, σε βάρος της Ρωσίας.  (RedaktsyaGazety “Zemlyaki κατά Ρωσίας”).

Μ’ αυτήν την υπερασπιστική γραμμή, εκ μέρους εμένα  και του ποινικολόγου Αλέξη Αναγνωστάκη, αθωώθηκε παμψηφεί  την  19/2/2019  από το Εφετείο Αθηνών, η Εφημερίδα “VOICΕ FINANCE & MARKETS”  ύστερα από μακρόσυρτη διαδικασία που άρχισε  την 20/6/2018.

Η Απόφαση αυτή, αποτελεί Μνημόνιο, ευρείας  δικαστικής αντίληψης,  γνώσης, τόλμης και ευθυκρισίας.  Και πρέπει ν’ αποτελέσει, Απόφαση στέρεης νομολογιακής κατεύθυνσης στις Δίκες περί τον Τύπο, που ακολουθούν.